BiebBlog

Vlissingen

Bibliotheekmedewerkers
aan het woord

5 augustus 2010 @ 08:09 door | 3 reacties

Sefardische klanken uit de Diaspora

Rozeneiland / Sanne TerlouwSanne Terlouw (filmpje) zal het me vast niet kwalijk nemen als ik haar historische roman ´Het Rozeneiland´ uit 2008 als een opstapje gebruik voor een kleine muzikale uitweiding.

Haar boek is een moedige maar niet geheel geslaagde poging om vijf eeuwen joodse geschiedenis samen te ballen in een boek van ruim 300 bladzijden, in het verhaal van één familie. Deels documentair, deels geromantiseerd, geeft zij een goed beeld van de eindeloze omzwervingen die de joden gemaakt hebben en de vele gruwelijkheden waar zij telkens opnieuw weer het slachtoffer van werden.

Omzwervingen
Terlouw begint haar verhaal in het Spanje van de 15e eeuw. Jitschak en Judita Amram leven in Toledo met hun twee kinderen een welgesteld leven, totdat de inquisitie daar in 1492 een abrupt einde aan maakt. Judita en haar zoon Jochanan weten te ontvluchten en komen in het Arabische Algiers terecht, waar ze een nieuw bestaan opbouwen. Als het leven ook hier te gevaarlijk wordt, stuurt Jochanan zijn zoon om veiligheidsredenen met een Arabische karavaan mee richting Mekka. Via Tunis strandt de jongen bij toeval op Rhodos, waar een joodse enclave groeit en bloeit.

Rhodeslies
Oorspronkelijk bestond deze joodse gemeenschap op Rhodos uit zogenaamde Balkanjoden (Romaniot). Na de uitdrijving uit Spanje kwamen er steeds meer en meer Sefardim ( Spaanse joden) wonen, en de gemeenschap is uiteindelijk helemaal Sefardisch geworden. Deze Sefardische joden van Rhodos worden de  Rhodeslies genoemd.

Op Rhodos leven de generaties Amram eeuwenlang in redelijke welvaart, al wordt hen ook hier vervolging  niet bespaard. Maar de Tweede Wereldoorlog maakt definitief een einde aan de joodse gemeenschap op wat van oudsher het ‘Rozeneiland’ genoemd wordt. In 1944 zijn bijna alle Rhodeslies naar Auschwitz gedeporteerd. Tweeënveertig joden zijn gered door een bijzondere ingreep van de Turkse consul op Rhodos, de enige moslim die ooit de Yad Vashem onderscheiding heeft gekregen. Slechts een van de Amrams weet uiteindelijk Palestina te bereiken.

Messiassen
Heel apart is overigens dat de schrijfster elk hoofdstuk begint met een korte levensbeschrijving van een van de tientallen messiassen, zelfbenoemd of door hun omgeving als zodanig verheven. Nummer zes in het rijtje van de vijftien messiassen is Jehoshua van Nazareth, beter bekend als Jezus Christus. Het is angstaanjagend je te realiseren dat al die andere messiassen inmiddels zo goed als vergeten zijn, terwijl het geloof in die ene al twintig eeuwen lang miljoenen mensen het idee geeft dat zij joden mogen vervolgen op de gruwelijke wijze die in dit boek beschreven wordt.

Knagend gevoel
Hoewel deze familiegeschiedenis erg interessant en goed gedocumenteerd is, knaagt er ook iets. Als je meer verdieping verwacht blijf je toch wel een beetje op je honger zitten, het is allemaal wat oppervlakkig en vooral de personages komen niet helemaal uit de verf. Meer details over dit boek zijn te vinden in de besprekingen op Recensieweb en het Reformatorisch Dagblad.

OverleveringSefardische afbeelding
´Het Rozeneiland´ toont een (familie)geschiedenis en cultuur die van generatie op generatie wordt doorgegeven en in de karakters en poriën van mensen kan gaan zitten. In geval van de Amrams speelt muziek daarbij een grote rol, zoals bij veel Sefardische joden. Deze vormden vaak tamelijk gesloten gemeenschappen en behielden eeuwenlang hun oude tradities, maar absorbeerden toch ook elementen van de verschillende culturen van de landen waar ze zich hadden gevestigd. In hun muziek zijn dan ook sporen te vinden van zowel de Europese Middeleeuwen als van de Byzantijnse en Arabisch-Perzische traditie.

Sefardische muziek
Zoals in Oost-Europa de meer bekende klezmer ontstaan is uit het samengaan van de oorspronkelijke muziek van de Ashkenazische Joden met lokale muziek, zo ontstond in het middeleeuwse Spanje en Portugal de Sefardische muziek. Het gaat om de muziek van de joden, die op het Iberische schiereiland woonden en in 1492 op grond van religieuze motieven door de katholieke koning verdreven werden. Ze vestigden zich in de landen rond de Middellandse Zee, o.a. Noord-Afrika (de Maghreb), Turkije, Griekenland en Bosnië-Herzegovina, delen van het Ottomaanse rijk waar ze nog steeds welkom waren.

Zij namen hun muziek en hun huis-sleutel mee,  ‘La Yave’,  lange tijd het symbool voor eventuele terugkeer: ‘je wist maar nooit’. Deze terugkeer kwam er uiteindelijk nooit en de muziek van de gedwongen emigranten mengde zich met de muziek van ‘het nieuwe thuisland’.

Ladino
De taal waarin de liederen werd opgeschreven is het ‘Ladino’, oud Castiliaans vermengd met Hebreeuws. Deze taal werd ook vermengd met woorden uit het ‘nieuwe’ land. Er ontstonden Ladino liederen met Turkse, Arabische, Portugese, of Franse woorden, al naar gelang het land waarheen de Sefarden waren gevlucht. De Sefardische liederen gaan over allerhande facetten van het (joodse) leven. Er zijn geboorte-&wiegeliederen, bruiloftsliederen, liefdesliederen, wereldse en religieuze liederen, klaagliederen etc.

Verschillende vertolkers van Sefardische muziek hebben een nieuw, eigen geluid ontwikkeld, zij tillen de muziek naar de 21ste eeuw. Benieuwd naar deze muziek? Beluister dan de speciale uitzending van WereldMuze (Concertzender).

Hieronder nog enkele Sefardische aanraders:

Auteur

Rubrieken Recensies

Trefwoorden

Reageren

3 thoughts on “Sefardische klanken uit de Diaspora

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

coded with care by codetikkers.nl, ontwerp IDA