BiebBlog

Vlissingen

Bibliotheekmedewerkers
aan het woord

31 maart 2011 @ 07:50 door | Geen reacties

Nooit meer oorlog!

Bovenstaande kop lijkt een loze kreet. Zeker nu de Arabische wereld en Ivoorkust in brand staan. Maar toch blijven we binnenkort, op 4 en 5 mei, weer in dat soort termen over vrede en vrijheid praten; zonder echt te beseffen wat oorlog eigenlijk is.

Daarom is het goed dat er boeken blijven verschijnen over de Tweede Wereldoorlog. Om nooit te vergeten. Drie recent verschenen en bijzondere boeken wil ik graag onder uw aandacht brengen: een biografie, een roman en een informatief boek.

Biografie
De biografie richt zich op nazi-kopstuk Reinhard Heydrich, die ook wel de uitvinder van de systematische Jodenvervolging -de  Holocaust- wordt genoemd. Het boek draagt de bijzondere titel HhhH (Heydrich’s bijnaam Himmlers hersens heten Heydrich) en is geschreven door Laurent Binet, die met dit boek de Prix Goncourt du premier Roman 2010 won.Eigenlijk gaat dit boek over de aanslag op Heydrich door een Tsjech en een Slowaak. Uiterst gedetailleerd gaat de auteur in op de manier, waarop hij de biografie heeft opgebouwd. Voortdurend laat hij ons delen in zijn onzekerheden of hij nu werkelijk Heydrich beschrijft, of dat hij zijn eigen verzinsels over Heydrich aan het papier toevertrouwd. Vooral als het aankomt op dialogen, streeft hij steeds naar absolute zekerheid over de vraag of iets echt zo gezegd is. Mede om dit aspect is het boek bijzonder positief ontvangen.
Zeker nu we recent steeds vaker de vraag horen waarom Gaddafi niet onschadelijk gemaakt kan worden, is het bijzonder in dit boek te ervaren hoe repressie en angst een aanslag op een dergelijk kopstuk tot een bijna onmogelijke operatie maken.

Roman
Totaal anders, maar spelend in precies dezelfde periode, is de roman Alleen in Berlijn van Hans Fallada, pseudoniem van Rudolf Ditzen (1893-1947). Het boek verscheen net na de dood van Fallada, maar werd pas vorig jaar voor het eerst in het Engels vertaald en werd een doorslaand succes. Daarop werd een Nederlandse vertaling uit 1949 opgepoetst en kunnen we er opnieuw van genieten, want dit boek vind ik een meesterwerk.
hans-falladaZeker als we weten dat Ditzen bepaald geen held was, in hoge mate collaboreerde met het nazi-bewind, is het bijzonder dat dit boek op microniveau de Duitse samenleving beschrijft in al haar variaties: de berustenden, de meelopers, de carrièremakers en de individuen die op kleine schaal verzet pleegden.
Ditzen was bepaald geen verzetsheld, maar schiep met deze roman een moreel standbeeld voor het persoonlijke verzet in gruwelijke tijden. Als je dit gelezen hebt, denk je heel wat genuanceerder over ‘goed’ en ‘fout’ in tijden van oorlog. Dat Ditzen ook persoonlijk worstelde met dit morele dilemma, blijkt -denk ik- uit zijn onvermogen om weerstand te bieden aan zijn drugsverslaving.
In een laatste krachtsinspanning voltooide hij Jeder stirbt für sich allein, dat pas na zijn dood gepubliceerd werd. Al zijn frustraties over zijn eigen lafheid, maar ook over de kleingeestigheid van mensen om hem heen, vonden in dit boek, dat in het Nederlands de titel Allen in Berlijn meekreeg, een uitweg. Een boek dat leest als een trein, maar dat aankomt als een vuistslag.

Bloedlanden
hitler-en-stalinDit laatste geldt misschien in nog sterkere mate voor het informatieve boek Bloedlanden van de Amerikaanse historicus Timothy Snyder: een deprimerend, maar zeer noodzakelijk boek. Bij het lezen van dit boek groeit de schaamte over het feit dat wij de Tweede Wereldoorlog toch altijd wel erg met een Westerse bril op beleefd hebben.
Zoals Nederlanders de Eerste Wereldoorlog nauwelijks in hun historisch geheugen een plaats gaven, omdat ze neutraal waren, zo lijkt het gruwelijk huishouden van Stalin en Hitler in Polen, de Baltische Staten en Oekraïne, niet of nauwelijks tot onze geschiedenisboekjes te kunnen doordringen. Dit boek zal deze beperkte kijk op de oorlog doorbreken.
Minutieus gedocumenteerd verhaalt Snyder over de aanloop tot de oorlog, het steeds veranderende beleid van Stalin en de sinistere strategieën van Hitler. Hij vergelijkt motieven en tactieken, maar steeds aan de hand van concrete, bijna dagelijkse gebeurtenissen met keiharde feiten: vandaag 3.721 liquidaties door het geven van een nekschot, de volgende dag 2.935. Juist deze feitelijkheden maakten, dat dit boek nu al tot een standaardwerk is benoemd. In zijn conclusie roept Snyder echter op om die getallen “weer te veranderen in mensen”.

Na het lezen van deze boeken komen berichten over oorlog, waar ook ter wereld, anders ‘binnen’.

Auteur

Rubrieken Recensies

Trefwoorden ,

Reageren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

coded with care by codetikkers.nl, ontwerp IDA