BiebBlog

Vlissingen

Bibliotheekmedewerkers
aan het woord

31 mei 2011 @ 08:25 door | 4 reacties

Van krul tot hanenpoot

HandschriftLang geleden waren bibliotheken de schatkamers van het handgeschreven woord. De uitvinding van de boekdrukkunst in het midden van de 15de eeuw veranderde dat radicaal, hoewel het handschrift als cultureel fenomeen bleef bestaan en zich zelfs verder kon evolueren. Nieuwe technieken kunnen namelijk een dominante positie verwerven, zonder dat oude praktijken verdwijnen. Zoals tv en video de bioscoop niet hebben verdrongen zal het schrijven met de hand nooit verdwijnen.

Maar evolutie betekent niet automatisch vooruitgang. Schrijven is allang geen gewaardeerd ambacht meer, om van een fossiele bezigheid als schoonschrijven maar niet te spreken. Ons handschrift is geleidelijk gedevalueerd van krul tot hanenpoot. De tijd van blauwe vingers ligt ver achter ons. Toetsenbord en beeldscherm hebben de macht overgenomen. Tegenwoordig knippen en plakken we voorgebakken teksten aan elkaar. De spellingcontrole eroverheen en klaar is Kees. Dit alles is echter niet zonder risico.

Veranderende hersenstructuur

Toen Friedrich Nietzsche overstapte van handschrift naar typemachine werden zijn zinnen korter en zijn beweringen stelliger. Dit voorbeeld haalt Nicholas Carr aan in zijn boek ‘Het ondiepe’  (zie ook het DePers-artikel). Hij toont daarin hoe het internet niet alleen ‘nuttig gereedschap’ oplevert, maar ook voor een deel onze identiteit en de structuur van onze hersenen aan het veranderen is. We verliezen onze creativiteit, culturele rijkdom en zijn steeds slechter in staat van informatie te leren en ervaringen in onze hersenen op te slaan.

De kracht van het ouderwetse boek zorgt ervoor dat je je gedachten bij de tekst houdt, je traint je hersenen in dieper nadenken. Bij het gebruik van de ‘vluchtige’ sociale media is dat veel minder het geval. Je hersenen passen zich aan. Wat niet wordt gebruikt, wordt zwakker. Dat geldt zeker voor hersenen in combinatie met media en technologie. “Het echte denken lijdt er onder. Het dieper nadenken, het langdurig nadenken. De denker, zoals we die van Rodin kennen is niet welkom op internet”, aldus Carr.

Persoonlijke toets
Enfin, terug naar het handschrift. Schrijven met de hand lijkt dus zo langzamerhand iets van vroeger. De ansichtkaart is vervangen door de e-card, het dagboek door een weblog, de brief door de e-mail en penvrienden ontmoet je nu gewoon op Facebook. Iemand feliciteren kan met een druk op de knop. Echt persoonlijk is het allemaal niet.Schrijvende dame van Johannes Vermeer

De charme en de persoonlijke toets van een handgeschreven brief leggen het af tegen de snelheid van de digitale media. Een boodschappenlijstje wordt op de computer ingetikt (nog makkelijker: gedownload van de site van de supermarkt) en uitgeprint, een kattebelletje gaat als sms’je via de mobiele telefoon. Zijn ze er nog: bedrijven die om een handgeschreven sollicitatiebrief vragen? Nauwelijks. En wees eens eerlijk, wie schrijft er nog liefdesbrieven?

Voedsel voor de ziel
Het permanente getwitter en ander digitaal gekwetter zet mensen onafgebroken in de schijnwerpers, ze zijn constant bereikbaar. De snelheid van het dagelijkse, digitale verkeer verlaagt contact tot een consumptieartikel. Verwacht wordt dat een antwoord evenredig snel in de inbox verschijnt. Hoe anders is een handgeschreven brief, waarbij de woorden “als voedsel voor de ziel dienen en in eenzaamheid op papier worden gekrast”. De wereld is veel mooier in handgeschreven letters.

Ook al wordt het handschrift minder gebruikt, er blijven natuurlijk situaties bestaan waarin schrijven de enige optie is. Neem de gezondheidszorg, daar wordt veel informatie handgeschreven overgedragen. Dan is het toch handig als het leesbaar is. En wie niet goed heeft leren schrijven, zal ook moeite hebben een adequate handtekening te ontwikkelen. Bovendien hebben veel mensen de behoefte om informatie vast te leggen door even snel een aantekening op papier te krabbelen. Dan is het natuurlijk wel handig als je het zelf kunt ontcijferen, want “pen en papier slaan een brug tussen jou en je geheugen”. Helaas wordt de kwaliteit van ons handschrift steeds slechter.

Pennenvruchten
Het handschrift van kinderen holt achteruit” luidde het alarmerende nieuws al enkele jaren geleden. “Komt het doordat kinderen steeds minder buiten spelen, waardoor hun ‘fijne motoriek’ minder getraind is? Heeft het typen op het toetsenbord een slechte invloed?” Feit is dat het handschrift van jongeren steeds slechter van kwaliteit wordt” stelt het Platform Handschriftontwikkeling. Ook de schrijfpedagogen Astrid Scholten en Ben Hamerling van de Stichting Schriftontwikkeling maken zich steeds meer zorgen als zij de pennenvruchten van vooral kinderen onder ogen krijgen. Het handschrift wordt volgens hen steeds beroerder door het ontbreken van schriftonderwijs als apart vak in het basisonderwijs.

schrijfstiftGelukkig leren kinderen nog steeds schrijven op school,  want goed leren schrijven is gewoon een basisvaardigheid en kan niet door typen vervangen worden. Je moet tenslotte ook leren rekenen, ook al zijn er rekenmachines.

Breinschrijven
Natuurlijk, zonder een toetsenbord zouden we niet meer kunnen. Maar voor schrijven met een pen valt ook nog steeds veel te zeggen. En niet alleen omdat het veel persoonlijker is, maar óók omdat je er creatiever van wordt. Wie bijvoorbeeld efficiënt wil brainstormen, houdt zijn mond en pakt de pen. Brainwriting werkt beter dan een mondelinge brainstorm, beweert businesspsycholoog Peter Heslin. Schrijven met de hand stimuleert namelijk de creativiteit. Al schrijvende kom je dus gemakkelijker tot briljante inzichten.

En uit Amerikaans onderzoek blijkt dat er nog meer voordelen zitten aan het schrijven met de hand. Bijvoorbeeld voor de ontwikkeling van het brein. Schrijven leidt tot meer neurale activiteit in de hersenen. Bovendien blijkt uit datzelfde onderzoek dat  de motorische ontwikkeling van kinderen een spurt krijgt als ze wat vaker een pen vasthouden. En of dat allemaal niet mooi genoeg is, krijgen ze ook nog meer ideeën tijdens het schrijven dan tijdens het typen. Schrijven met de hand is dus veel meer dan alleen een manier om te communiceren.

Afdruk in hersenen
Ook volwassenen kunnen er profijt van hebben. Zo gaat een nieuwe taal leren beter met pen en papier dan op de computer. Als je met de hand schrijft, laten de handbewegingen een afdruk achter in het brein, beweren de onderzoekers. Tijdens het typen wordt je brein ook wel geprikkeld, maar het leermechanisme wordt niet op dezelfde manier versterkt. Wat je op papier zet, gaat dus eigenlijk direct je hoofd in. Dat is waarschijnlijk de reden dat voor sommige studenten alleen het schrijven van een samenvatting al voldoende is om informatie te onthouden.

Verder blijkt dat een verdrietige ervaring sneller een plekje krijgt als je het op papier zet. Omdat je de gebeurtenis op een gestructureerde manier verwerkt, kun je het makkelijker loslaten. Zo kan het opschrijven van je levensverhaal je loopbaan versnellen, depressie verzachten, of eindelijk zin geven aan je bestaan. Een verhaal maken van je leven geeft betekenis en structuur aan wat een reeks onsamenhangende gebeurtenissen lijkt en verstevigt – weten wetenschappers inmiddels – de identiteit. Je ordent je leven en je ontdekt thema’s.

Spoedighe letters
Ten besluite van dit pleidooi voor de pen nog een tip uit de oude doos. Jan van de Velde (1569-1623), een van de beroemdste schoonschrijvers uit de Nederlandse geschiedenis, bepleitte “een spoedighe Letter” voor alledaagse schrijfsels en “de schoone wel-ghemaecte Letter” voor bijzondere gelegenheden. Hij beval handschriftoefening aan om “alzoo vervolgens met een fraye vaste handt te moghen schrijven“.

Mijn volgende blogbericht schrijf ik uiteraard in ‘schoone Letter’ en met vulpen …  en tenminste de helft korter!

Auteur

Rubrieken Internet

Trefwoorden , , , ,

Reageren

4 thoughts on “Van krul tot hanenpoot

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

coded with care by codetikkers.nl, ontwerp IDA